Available Translations:

Trosolwg o Raglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig (ERAMMP)

Mae amgylchedd Cymru yn cefnogi sectorau economaidd arwyddocaol gan gynnwys amaethyddiaeth, pysgodfeydd, twristiaeth a choedwigaeth ac mae’n bwysig i feysydd polisi eraill gan gynnwys iechyd a llesiant, ynni a seilwaith. Er mwyn datblygu polisïau sy’n cynnal cydnerthedd cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol ac i werthuso gweithrediad y rhaglen, mae’n ofynnol bod gan Lywodraeth Cymru Raglen gadarn ar gyfer Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig.

Nod cyffredinol y Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig yw darparu rhaglen monitro a modelu sy’n casglu data ar draws tirwedd Cymru ac yn cysylltu unrhyw newidiadau â’u heffeithiau ar ystod eang o fuddion gan gynnwys y canlyniadau economaidd. Bydd y rhaglen yn ffynhonnell allweddol o ddata ar gyfer rhifynnau o’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol (SoNaRR) yn y dyfodol. Yn ogystal, bydd y rhaglen yn gwneud gwaith modelu ar gyfer y broses o adael yr Undeb Ewropeaidd ac yn dylunio a gwerthuso’r rhaglenni sy’n cyflawni’r Polisi Adnoddau Naturiol.

Row of 5 maps of Wales

Er mwyn gweithredu’r rhaglen uchelgeisiol hon, mae’r Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig yn cynnwys consortiwm mawr o bartneriaid sy’n gwneud y gorau o’r gweithgareddau presennol a pharhaus ar draws y gymuned monitro a modelu. Mae’r rhaglen hefyd yn elwa o gyllid gan  y Ganolfan Ecoleg a Hydroleg (https://www.ceh.ac.uk/amdanom-ni).

Partneriaid y Prosiect

Y Ganolfan Ecoleg a Hydroleg (CEH), ABPMer, ADAS, Prifysgol Bangor, Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Arolwg Daearegol Prydain, Ymddiriedolaeth Adareg Prydain, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Cranfield, Ymchwil Coedwigaeth Eftec, Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru, Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Y Swyddfa Ystadegau Gwladol, Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, Iechyd Cyhoeddus Cymru,  Ricardo, Sefydliad Polisi Amgylcheddol Ewrop, Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri, Prifysgol Swydd Stafford a Phrifysgol Abertawe.ERAMMP Partners logos

Modelu

Yn y RhMGG, defnyddiwyd modelau i archwilio’r canlyniad tebygol o ystod o opsiynau Glastir ar raddfa genedlaethol i liniaru newid yn yr hinsawdd, ac ar gyfer ansawdd dŵr a bioamrywiaeth. Cynllunnir rhaglen fodelu fwy uchelgeisiol ar gyfer Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig.  Mae hyn yn cynnwys:

‘Cychwyn Cyflym’ sy’n ymchwilio i ganlyniadau amgylcheddol ymatebion posibl gan ffermwyr a rheolwyr tir eraill i wahanol gytundebau masnach gan dîm polisi gadael yr Undeb Ewropeaidd Llywodraeth Cymru.  Trosir yr ymatebion hyn i’r newid mewn defnydd tir ledled Cymru gan ddefnyddio sylfaen rheolau.  Ar ôl hyn, dechreuir ar y modelau i liniaru newid yn yr hinsawdd, gweithgareddau hamdden, bioamrywiaeth, ansawdd dŵr, storio carbon ac ansawdd aer ar gyfer iechyd y cyhoedd. Cyflwynir yr allbynnau model hyn fel newidiadau i’r adnoddau naturiol yn ogystal â newidiadau i ‘nwyddau cyhoeddus’. Yn aml, gellir trosi’r rhain yn eu tro yn newidiadau mewn gwerthoedd economaidd.

Yn ogystal, datblygir Llwyfan Modelu Integredig (IMP) a fydd yn cael ei ysgogi’n uniongyrchol gan sbardunau economaidd-gymdeithasol allanol, gyda dadansoddiadau ar raddfa maes, a fydd yn cynnwys adborth rhwng y prosesau modelu a sensitifrwydd i hinsawdd. Bydd y modelau a’r allbwn yr un fath â’r model ‘Cychwyn Cyflym’ ond bydd yn cynnwys pwysau’r cnwd a phroffidioldeb. Bydd rhyngwyneb defnyddiwr ar y we yn caniatáu ymchwilio i wahanol opsiynau gan gynnwys effeithiau’r gwahanol opsiynau cynllun taliadau i’r cyhoedd a senarios newid hinsawdd a’u canlyniadau amgylcheddol ac economaidd cysylltiedig.

Beth mae modelu yn ei wneud – deall yr effeithiau

Monitro

Un o ofynion y Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig yw ystyried y data amgylcheddol hynod werthfawr sydd eisoes wedi’u casglu, ac sy’n parhau i gael eu casglu ar draws y gymuned fonitro a chynnwys sefydliadau newydd i ymestyn i feysydd polisi newydd.  Er mwyn bodloni’r gofyniad, mae’r Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig yn adeiladu ar y data monitro blaenorol o’r Rhaglen Monitro a Gwerthuso Glastir (RhMGG) a gomisiynwyd i sefydlu gwaelodlin o’r cyflwr amgylcheddol ar ddechrau’r Cynllun Glastir.

Yn y RhMGG, dewiswyd lleoliadau arolwg tir gan ddefnyddio dull a fyddai’n sicrhau ystod eang o’r holl ddosbarthiadau tir pwysig a ddiffinnir gan nodweddion megis hinsawdd, daeareg a thopograffi.  Roedd y dull hwn yn sicrhau bod yr arolwg yn cipio cyfres gynrychioliadol o’r ffermydd, coetir a’r tir a reolir fel cynefinoedd yng Nghymru, oherwydd bod gan y tiroedd hyn gysylltiad agos â’r nodweddion tirwedd sylfaenol hyn.

Roedd y dull o gynnal yr arolwg hefyd yn cydnabod bod ein hadnoddau naturiol yn rhyng-ddibynnol ac yn effeithio ar ei gilydd drwy gydleoli llawer o’r mesuriadau o fewn yr un sgwariau 1 km. Cam nesaf y Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig fydd ailymweld ag is-set o’r safleoedd hyn dros y blynyddoedd nesaf, i gofnodi’r newid parhaus yn nhirwedd Cymru a’r newidiadau o ganlyniad i’r cynllun Glastir.

Roedd y dulliau arolwg maes a ddefnyddiwyd i fapio cynefinoedd a nodweddion llinellol fel gwrychoedd a waliau, ac i asesu ansawdd y pridd, llystyfiant, blaenddyfroedd a phyllau wedi’u datblygu’n flaenorol ar gyfer arolwg ledled y Deyrnas Unedig, yn dwyn y teitl Arolwg Cefn Gwlad (https://countrysidesurvey.org.uk) a ddatblygwyd gan y Ganolfan Ecoleg a Hydroleg. Mabwysiadwyd y dull hwn i ganiatáu adnabod y tueddiadau hirdymor ledled Cymru o ganlyniad i ystod eang o bwysau niferus megis pris gwrtaith, etifeddu cynlluniau rheoli tir blaenorol a newid hinsawdd.  Datblygwyd y dulliau ychwanegol o gynnal arolygon ym mhrosiect y Rhaglen Monitro a Gwerthuso Glastir er mwyn cipio data gwaelodlin yn yr un lle ar yr amrywiaeth o adar a phryfed peillio,  ansawdd y dirwedd, statws a bygythiad y nodweddion diwylliannol a hawliau tramwy cyhoeddus. Roedd oddeutu hanner yr holl ddata a gasglwyd gan y Rhaglen Monitro a Gwerthuso Glastir yn gynrychioliadol o’r tir sydd o fewn Glastir a hanner y tir y tu allan i Glastir i sicrhau bod digon o ddata i ddarparu’r cyd-destun er mwyn gwerthuso effaith Glastir yn ei erbyn.

Ochr yn ochr â’r arolwg maes o’r adnoddau naturiol a diwylliannol, roedd y Rhaglen Monitro a Gwerthuso Glastir yn cynnwys cyfres o arolygon cymdeithasol a bydd arolygon newydd yn cael eu comisiynau fel rhan o’r Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig.  Gall y rhain gynnwys:

  • Arolygon i ffermwyr i archwilio’r newidiadau a wneir gan ffermwyr mewn ymateb i’r taliadau Glastir a newidiadau yn y dyfodol oherwydd gadael yr Undeb Ewropeaidd a’r newid hinsawdd sy’n mynd rhagddo
  • Cyfweliadau gyda ffermwyr i archwilio ôl troed carbon cyfan ffermydd cynrychioliadol
  • Cyfweliadau gyda rheolwr tir i ymchwilio i’r rhesymau sy’n cyfyngu ar y nifer sy’n manteisio ar yr opsiynau i greu coetir
  • Arolygon dewisiadau’r cyhoedd o ran ansawdd tirwedd

Row of 6 survey related images