Available Translations:

Roedd adroddiad cyntaf SoNaRR Cymru, a gyhoeddwyd yn 2016, yn crynhoi cyflwr a thueddiadau adnoddau naturiol ar draws wyth ecosystem: mynyddoedd, rhostiroedd a gweunydd; glaswelltiroedd lled-naturiol; ffermdir caeedig; coetiroedd; dŵr croyw; amgylcheddau trefol; ffiniau arfordirol a morol. Roedd hefyd yn ymdrin â bylchau mewn tystiolaeth, cadernid, cynaliadwyedd a lles cymdeithasol, diwylliannol, amgylcheddol ac economaidd hir dymor. Mae diweddariad, SoNaRR-2020, i’w gyhoeddi yn 2020.

Roedd y Rhaglen Monitro a Gwerthuso Glastir (RhMGG) ar reng flaen y dull ecosystem o fonitro effaith cynlluniau taliadau amaethyddol Pillar II ar draws yr UE. Yn ogystal, recriwtiodd y RhMGG sampl fawr o safleoedd “Cymru Ehangach” gwrthffeithiol, er mwyn galluogi adroddiadau ychwanegol ledled Cymru. Oherwydd cysondeb rhwng RhMGG a gwaith Arolwg Cefn Gwlad UKCEH (ACG) ar draws y DU, mae eisoes yn bosib cynhyrchu tueddiadau o briodweddau pridd a chyflwr llystyfiant ledled Cymru hyd at 2016. Cyflwynir tueddiadau o'r fath, gyda rhai achosion yn ymestyn yn ôl cyn belled â 1978, yn Adroddiad Terfynol RhMGG i Lywodraeth Cymru, yn ogystal ag ERAMMP Adroddiad-20: Ailddadansoddi data ar gyfer SoNaRR.

Er mwyn hwyluso’r defnydd o ddata RhMGG yn SoNaRR-2020 a thu hwnt, mae ERAMMP wedi gwneud dadansoddiad newydd o ddata monitro cenedlaethol. Mae’r adroddiad Adroddiad ERAMMP-30:Dadansoddi Data Monitro Cenedlaethol yng Nghymru ar gyfer Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2020 yn cyflwyno dadansoddiadau newydd o ddata monitro cenedlaethol a’i casglwyd fel rhan o’r ACG a RhMGG. Cyd-ddatblygwyd y dadansoddiadau hyn gan arweinwyr technegol SoNaRR CNC er mwyn sicrhau eu hygyrchedd a’u perthnasedd i themâu SoNaRR i’r eithaf. Mae Adroddiad-30 yn cynnwys:

  • croes-dorri dadansoddiadau o briodweddau pridd a thoreithrwydd peillwyr
  • dadansoddiadau wedi’u teilwra o gyflwr llystyfiant, cyfoeth rhywogaethau a data eraill
  • dadansoddiad newydd o faint cynefinoedd eang a blaenoriaethol
  • adroddiadau ychwanegol ar wrychoedd; tueddiad mewn cyfoeth rhywogaethau fflora daearol; y duedd yng nghyflwr lleiniau amrywiaeth coediog; tueddiadau yn lled gwrychoedd; a maint nodweddion llinol coediog.

Bydd ERAMMP yn ail-ymweld â nifer fawr o’r 300 o leoliadau arolwg RhMGG gwreiddiol, i ail-fesur y rhan fwyaf o’r agweddau ar arolwg RhMGG. Bydd hyn yn manteisio ar y wybodaeth sylfaenol doreithiog a gyflwynwyd gan RhMGG, ac yn pennu tueddiadau diweddar yn yr amgylchedd ledled Cymru. Wrth symud ymlaen, bydd y data hwn yn llywio diweddariadau SoNaRR yn y dyfodol, i ategu data o ymdrechion monitro eraill.

 

Canfyddiadau Allweddol o Adroddiad-30:

 

Glaswelltiroedd Lled-naturiol

Cynyddu: Cyfoeth rhywogaethau fflora sy'n ddangosyddion positif ar laswelltir asidaidd ers 2007.

Gellir gwella: 20% o leiniau llystyfiant yng Nghymru ar laswelltir niwtral, ond dim ond <1% sydd ar laswelltir lled-naturiol.

of vegetation plots in Wales are on neutral grassland, but only <1% are on semi-natural neutral grassland.

Gostwng: Carbon uwchbridd wedi gostwng yn yr uwchdiroedd ers 2007. Mae hyn yn cynnwys glaswelltir asidaidd (Adroddiad-30; Ffigur 1.2).

Coetiroedd

Cynyddu: Cyfoeth rhywogaethau coetir hynafol sy'n ddangosyddion positif mewn coetiroedd llydanddail (Adroddiad-30; Ffigur 7.1.1).

 

Ffermdir Caeedig

Cynyddu: Cyfoeth rhywogaethau fflora daearol ar hyd gwrychoedd.

Gostwng: Ffosfforws pridd a dwyster swmp ar laswelltir wedi’i wella, gan ddangos gwelliant yn iechyd y pridd.

Gellir gwella: Nid oes coed mewn 74-90% o gaeau sy'n cael eu ffermio.

Sefydlog: Hyd nodweddion llinol coediog yng nghefn gwlad ehangach Cymru (Adroddiad-30; Ffigur 1.3). 

Mynyddoedd, Rhostiroedd a Gweunydd (MRhG)

Cynyddu: Cyfoeth cyffredinol o rywogaethau planhigion ar gynefin rhostir (Adroddiad-30; Ffigur 1.5).

Cynyddu: Cyfoeth rhywogaethau fflora sy'n ddangosyddion positif ar gors.

Gostwng: Gostyngiadau diweddar o garbon uwchbridd yn yr uwchdiroedd yn cynnwys MRhG.

 Peillwyr

Mae glaswelltir corsiog yn cynnal niferoedd uchel o loÿnnod byw a gwenyn. Mae coetiroedd hefyd yn cynnal niferoedd uchel o sawl grŵp o beillwyr, ond ar Fynyddoedd, Rhostiroedd a Gweunydd mae niferoedd peillwyr yn isel, heblaw am wenyn ar weundir. (Adroddiad-30; Ffigur 1.1)

Mae’r canlyniadau a’u cyflwynwyd yn yr adroddiad hwn yn gynnyrch ymdrechion parhaus o fonitro a dadansoddi data gan UKCEH, CNC a Llywodraeth Cymru; y nod yw hwyluso’r defnydd o ddata a chanfyddiadau rhaglenni monitro cenedlaethol Llywodraeth Cymru yn SoNaRR, yn awr ac yn y dyfodol. Bydd arolygon maes parhaus ERAMMP yn rhoi tystiolaeth bellach ar gyflwr a thueddiadau adnoddau naturiol yng nghefn gwlad ehangach Cymru.

Lawrlwytho

Mae’r adroddiad llawn (fel PDF) ar gael yma (a’i atodiad technegol yma); ac mae'r gyfres gyfan o allgynnyrch ERAMMP i'w gweld ar Dudalen Adnoddau’r Prosiect yma.

Sut i ddyfynnu:

Alison, J., Maskell, L.M., Smart, S.M., Feeney, C., Henrys, P.A., Botham, M., Robinson, D.A. & Emmett, B.A. (2020). Environment and Rural Affairs Monitoring & Modelling Programme (ERAMMP). ERAMMP Report-30: Analysis of National Monitoring Data in Wales for the State of Natural Resources Report 2020. Report to Welsh Government (Contract C210/2016/2017)(UK Centre for Ecology & Hydrology Project 06297)

Alison, J., Maskell, L.M., Smart, S.M., Feeney, C., Henrys, P.A., Botham, M., Robinson, D.A. & Emmett, B.A.(2020).Environment and Rural Affairs Monitoring & Modelling Programme (ERAMMP). ERAMMP Report-30TA1: Analysis of National Monitoring Data in Wales for the State of Natural Resources Report 2020 – Technical Annexes. Report to Welsh Government (Contract C210/2016/2017)(UK Centre for Ecology & Hydrology Project 06297)