Available Translations:

Mae ymwrthedd gwrthficrobaidd ('AMR') yn cyfeirio at allu micro-organebau i wrthsefyll effeithiau cemegau a fyddai fel arall yn ataliol – priodoledd sy'n gallu bod yn gynhenid neu y gellir ei gaffael.

Comisiwn Llywodraeth Cymru ar gyfer yr adolygiad hwn oedd canfod sut mae AMR:

  1. “yn mynd i mewn i'r amgylchedd dŵr gwledig ac yn ymledu drwyddo”
  2. “yn effeithio ar iechyd anifeiliaid ac ar iechyd pobl” a
  3. sut y gellir “mynd i’r afael ag ef ar lefel Cymru gan ddefnyddio dull polisi integredig i sicrhau effeithiolrwydd gwrthfiotigau ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.”

Bwriad yr Adolygiad o Dystiolaeth hwn yw gweithredu fel sail ar gyfer polisïau ar gyflawni cynllun gweithredu 5-mlynedd Llywodraeth Cymru ar ‘Ymwrthedd gwrthficrobaidd mewn anifeiliaid a'r amgylchedd’. Yn benodol, bydd yn cyfrannu at y drydedd elfen sef – Lleihau lledaeniad AMR drwy’r amgylchedd, gan ganolbwyntio ar ffynonellau dŵr. Mae’r elfen hon yn ymrwymo i gefnogi ymchwil i ganfod bylchau mewn tystiolaeth ac i wella dealltwriaeth o beryglon a risgiau AMR yn yr amgylchedd.

Mae lledaeniad AMR drwy elfennau genetig symudol wrth wraidd lledaeniad byd-eang genynnau ymwrthedd gwrthficrobaidd newydd a mecanwaith sy’n sbarduno’r cynnydd mewn heintiau sy’n gwrthsefyll cyffuriau – bygythiad yr amcangyfrifir sy’n costio £30 biliwn y flwyddyn i’r GIG ar hyn o bryd.

Mae gwrthficrobiaid (gwrthfiralau, gwrthfacteriau, gwrthffwngau, gwrthbrotosau, gwrthlyngyrau) yn cynrychioli cyfran fach iawn o’r holl gemegau y gwyddys eu bod yn cael eu dewis ar gyfer, neu’n helpu i gynnal, genynnau ymwrthedd gwrthficrobaidd yn yr amgylchedd. Mae’r cemegau gwrthficrobaidd hyn sy’n sbarduno ymwrthedd yn cynnwys metelau, bioladdwyr, plaladdwyr a llawer o lygryddion amgylcheddol eraill a welir yn gyffredin.

Mae ardaloedd sydd ag effaith anthropogenig sylweddol hefyd yn tueddu i ddal mwy o AMR; mae’r lleoliadau hyn yn cynnwys gollyngiadau gweithgynhyrchu a diwydiant, amaethyddiaeth, dŵr gwastraff trefol (gweithfeydd trin dŵr gwastraff, gollyngfeydd carthion cyfun, slwtsh carthion) a gweithgareddau cynhyrchu anifeiliaid cig, wyau, anifeiliaid hela a chynnyrch llaeth (bwyd anifeiliaid, cemotherapi, bioddiogelwch, tail, slyri).

Nododd tîm yr adolygiad fylchau mewn gwybodaeth ar gyfer ymchwil ddilynol a chyfeiriadau polisi posibl, sy’n gydnaws â’r fframwaith deddfwriaeth ehangach, yn benodol Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 a Nodau Datblygu Cynaliadwy cysylltiedig y Cenhedloedd Unedig.

Lawrlwytho

Adroddiad-55 PDF

Sut i ddyfynnu:

Singer, A.C., Stanton, I.C., Tipper, H.J. & Read, D.S. (2021). Rhaglen Monitro a Modelu'r Amgylchedd a Materion Gwledig (ERAMMP). Adroddiad ERAMMP-55: Adolygiad Tystiolaeth ar Fynediad a Lledaeniad Ymwrthedd Gwrthficrobaidd (AMR) yn yr Amgylchedd Dŵr Gwledig yng Nghymru. Adroddiad i Lywodraeth Cymru (Contract C210/2016/2017) (Canolfan Prosiectau Ecoleg a Hydroleg y DU 06297 a 06810)